İhracatın Rotası Anadolu'yu İşaret Ediyor

Türkiye’nin 2016‑2020 ve 2021‑2025 dönemlerini kapsayan ihracat verileri, dış ticarette coğrafi dengelerin değişmeye başladığını ortaya koydu. İlk dönemde ihracatı 1 milyar doların üzerinde olan il sayısı 16 iken 2021‑2025 döneminde bu sayı 24’e yükseldi. Veriler, ihracatın Marmara merkezli yapısını korurkem üretim ve sevkiyat merkezlerinin Anadolu geneline yayıldığını gösterdi. Avrupa pazarının yanı sıra Körfez ülkeleri, Afrika, ABD ve Asya pazarlarında kaydedilen artışlar; Türkiye’nin ihracat rotalarının çeşitlendiğine ve bu çeşitlenmenin Anadolu’daki üretim merkezleri üzerinden şekillendiğine işaret etti.

Son iki beş yıllık dönemin karşılaştırmasına göre ihracat artış hızında İç Anadolu (%107,2) ve Karadeniz (%111,9) bölgeleri öne çıktı. Akdeniz Bölgesi ise aynı dönemde ihracatını %76,3 oranında artırdı. İstanbul, Ankara, Bursa, Konya, Gaziantep, Hatay, Adana, Çorum, Mardin ve Şırnak; farklı pazarlarda dikkat çekici ihracat artışları gerçekleştiren iller arasında yer aldı.

Ayrıca Türkiye İhracatçılar Meclisi (TİM) verilerine göre Tekirdağ, Çorum, Eskişehir, Samsun, Muğla, Kahramanmaraş, Balıkesir ve Mardin ilk kez 1 milyar doların üzerinde ihracat yapan iller arasına girdi. Bu gelişme, ihracat yükünü taşıyan şehir sayısının Anadolu’ya doğru genişlediğini ortaya koydu.

Marmara Bölgesi İhracatta Liderliğini Sürdürdü

İstanbul, Bursa, Kocaeli, Sakarya ve Tekirdağ illeriyle Türkiye ihracatının ana merkezi olmayı sürdüren Marmara Bölgesi, 2016‑2020 döneminde 96,8 milyar dolar olan beş yıllık ihracat ortalamasını, 2021‑2025 döneminde 137,7 milyar dolara çıkardı. Bölgenin ihracatı bu dönemde %42,2 büyüme kaydetti ve milyar dolarlık ihracatçı il sayısı da 5’ten 6’ya yükseldi.

Marmara Bölgesi; özellikle Fransa, Almanya, ABD, Birleşik Krallık ve İtalya pazarlarında güçlü artışlar gerçekleştirdi. Fransa’ya ihracatta 852 milyon dolar, Almanya’ya 786 milyon dolar, ABD’ye ise 511 milyon doların üzerinde artış kaydedildi. İstanbul yüksek teknoloji, hazır giyim, kimya ve mücevher ihracatıyla öne çıkarken Bursa otomotiv ve tekstilde Avrupa pazarındaki konumunu güçlendirdi. Kocaeli sanayi üretimiyle Almanya ve İtalya pazarlarında büyürken Sakarya otomotiv ihracatıyla Avrupa hattında dikkat çekti. Bu sırada Tekirdağ ve Yalova da sanayi yatırımlarının etkisiyle ihracat tabanını genişletti.

Ege Bölgesi Katma Değerli Üretimle Büyüdü

Ege Bölgesi’nde İzmir, Manisa, Denizli, Aydın ve Muğla merkezli ihracat performansı öne çıktı. Bölgenin beş yıllık ihracat ortalaması 16,4 milyar dolardan 23,9 milyar dolara çıkarken Muğla'nın yükselişiyle milyar dolarlık ihracatçı il sayısı da 3’ten 4’e çıktı. 

Bölge özellikle ABD, Rusya Federasyonu, Japonya, Almanya ve İtalya pazarlarında büyüme kaydetti. ABD’ye ihracatta 30 milyon doların üzerinde, Japonya’ya ihracatta ise yaklaşık 20 milyon dolarlık artış görüldü. İzmir gıda, kimya, makine ve yenilenebilir enerji ekipmanlarında; Denizli tekstil ve ev tekstilinde; Manisa ise elektronik ve beyaz eşya sanayiiyle ihracatını artırdı.

Akdeniz’de Liman ve Transit Ticaret Etkisi

Akdeniz Bölgesi’nde Adana, Hatay, Antalya, Mersin ve Kahramanmaraş ihracat performanslarıyla öne çıktı. Bölgenin beş yıllık ihracat ortalaması %76,3 artışla 12,7 milyar dolara yükseldi. Milyar dolarlık ihracatçı il sayısı ise 4’ten 5’e çıktı.

Rusya‑Ukrayna savaşı sonrası değişen ticaret dengeleri, bölgedeki liman kentlerinin ihracat performansını doğrudan etkiledi. Rusya’ya ihracatta 70 milyon dolar, Romanya’ya 45 milyon dolar, Irak’a ise 30 milyon doların üzerinde artış kaydedildi. Mersin liman avantajıyla transit ticarette öne çıkarken Hatay demir‑çelik ve gıda sektörleriyle, Adana ise kimya ve tarım sanayiiyle ihracatını artırdı.

İç Anadolu İhracatta Hızlı Genişleme Kaydetti

İç Anadolu Bölgesi’nin beş yıllık ihracat ortalaması %107,2 artışla 10,9 milyar dolardan 22,6 milyar dolara yükseldi. 2016‑2020 döneminde 3 olan milyar dolarlık ihracatçı il sayısı, Çorum ve Eskişehir’in eklenmesiyle 5’e çıktı.

Ankara, Konya, Kayseri ve Eskişehir; Birleşik Krallık, Pakistan, Suriye, Suudi Arabistan ve Romanya pazarlarında dikkat çekici büyüme sağladı. Birleşik Krallık’a ihracatta 361 milyon dolar, Pakistan’a 150 milyon dolar, Suriye’ye ise 120 milyon doların üzerinde artış kaydedildi.

Ankara, savunma sanayii, havacılık ve ileri teknoloji üretimiyle ABD ve Avrupa pazarlarında ihracatını artırdı. Konya ise makine ve tarım ekipmanları ihracatıyla Orta Doğu ve Afrika pazarlarında büyüme kaydetti. Kayseri, mobilya ve çelik kapı sektörleriyle yeni pazarlara açılırken Eskişehir havacılık ve raylı sistemler alanındaki üretimiyle ihracatta öne çıktı.

Doğu Anadolu’nun Sınır Avantajı

Doğu Anadolu Bölgesi’nde Erzurum, Elazığ, Van ve Malatya ihracat performansını artıran şehirler arasında yer aldı. Bölgede lojistik altyapı yatırımları ile sınır kapılarındaki ticaret hacmi, ihracat performansını doğrudan etkileyen unsurlar oldu. Doğu Anadolu; Belçika, Çin, Irak, Gürcistan ve Cezayir pazarlarında büyüme kaydetti. Belçika’ya yapılan ihracatta yaklaşık 40 milyon dolarlık artış yaşanırken Çin’e yönelik ihracatta 35 milyon doları aşan yükseliş görüldü.

Elazığ, mermer ve madencilik ürünleri ihracatıyla öne çıkarken Van’da sınır ticaretinin etkisiyle İran ve Irak hattında hareketlilik yaşandı. Malatya, başta kayısı ihracatı olmak üzere geleneksel gücünü korurken Erzurum ili de tarım ve hayvancılık ürünlerinde yeni pazarlara dağılımını sürdürdü.

Güneydoğu Anadolu Yeni Merkez Oldu

Güneydoğu Anadolu Bölgesi, son beş yılda ihracatta en sert yükselişlerden birini gerçekleştirdi. Bölgenin beş yıllık ihracat ortalaması %58,8 artışla 7 milyar dolardan 11,1 milyar dolara yükseldi. Mardin’in milyar dolar ihracatçı iller arasına katılması, üretim gücünün bölgeye yayılmasının en dikkat çekici göstergelerinden biri oldu.

Irak pazarı, bölge için en kritik ihracat kapısı olmayı sürdürürken Körfez ülkeleri ve Kuzey Afrika pazarlarına yönelik açılım da dikkat çekti. Gaziantep, Şırnak, Diyarbakır ve Şanlıurfa öncülüğünde bölgenin Irak’a ihracatı yaklaşık 134 milyon dolar arttı. Birleşik Arap Emirlikleri’ne ihracatta 60 milyon doların üzerinde, Gürcistan’a ihracatta ise yaklaşık 50 milyon dolarlık artış kaydedildi.

Gaziantep, halı, gıda ve sanayi ürünleri ile bölgenin ihracat lideri konumunu korurken Şırnak, sınır ticaretindeki hareketlilik sayesinde dikkat çekici bir büyüme sergiledi. Şanlıurfa tarım ve gıda ürünleriyle, Diyarbakır ise sanayi ürünleri ve mermer ihracatıyla öne çıktı.

Karadeniz En Hızlı Büyüyen Bölgelerden Biri Oldu

Karadeniz Bölgesi’nde Samsun, Trabzon, Ordu ve Çorum öne çıkan ihracat merkezleri oldu. Bölgenin beş yıllık ihracat ortalaması %111,9 artışla 1,1 milyar dolardan 2,4 milyar dolara yükseldi. Bu dönemde Samsun, milyar dolar ihracatçı iller arasına girdi.

Karadeniz’de özellikle Körfez ülkelerine yönelik ticaretin büyümesi dikkat çekti. Liman altyapısının güçlenmesi ve alternatif lojistik koridorlarının devreye girmesi, ihracatın çeşitlenmesini hızlandırdı. Bölge; Birleşik Arap Emirlikleri, Rusya Federasyonu, Gürcistan, ABD ve Almanya pazarlarında önemli artışlar kaydetti. Birleşik Arap Emirlikleri’ne ihracatta 114 milyon doları aşan, Rusya’ya ihracatta yaklaşık 90 milyon dolarlık, Gürcistan’a ihracatta ise 55 milyon doları aşan büyüme gerçekleşti.

Raporda yer verilen ve 2016‑2020 ile 2021‑2025 dönemlerine ait veriler, Türkiye’de ihracatın coğrafi olarak daha geniş bir alana yayıldığını gösteriyor. Üretim merkezlerinin Anadolu’da çeşitlenmesi; kara, deniz ve hava taşımacılığında yeni lojistik hatların ve dağıtım merkezlerinin önemini artırıyor. Liman şehirleri, sınır kapıları ve organize sanayi bölgeleri etrafında şekillenen bu yapı, lojistik planlamada çok merkezli ve entegre çözümleri öne çıkarıyor.

Kaynak: Ekonomim