Uluslararası Ticarette Teslim Şekilleri

Uluslararası ticaret, birçok prosedür, belge ve hukuki düzenlemeyi içinde barındıran kapsamlı bir süreçtir. Bu süreçte alıcı ve satıcı arasındaki hak ve yükümlülüklerin açık ve net biçimde belirlenmesi, ticari işlemlerin sağlıklı şekilde yürütülmesi açısından büyük önem taşır. Bu amaçla taraflar arasında satış sözleşmeleri yapılır ve bu sözleşmelerde teslim şekilleri açıkça tanımlanır. Böylece hem taraflar hem varsa aracı firmalar ve mallar güvence altına alınır.

Uluslararası ticarette teslim şekilleri, Incoterms (International Commercial Terms) olarak adlandırılan ve Uluslararası Ticaret Odası (ICC) tarafından yayımlanan kurallar çerçevesinde belirlenir. Incoterms kuralları; malların hangi noktada teslim edilmiş sayılacağını, riskin ne zaman satıcıdan alıcıya geçeceğini ve taşıma, sigorta ile gümrük masraflarının hangi tarafça karşılanacağını ortaya koyar. Bu yönüyle Incoterms, taşıma sözleşmesi değil; satış sözleşmelerinde kullanılan standart ticari terimlerdir.

Teslim şekli belirlenirken teslim yeri, taşıma türü, masrafların paylaşımı, sigorta yükümlülüğü ve gümrük işlemleri gibi konular netleştirilir. Alıcı ve satıcının sorumlulukları karşılıklı olarak belirlendikten sonra ticari süreç başlatılır.

Uluslararası Ticarette Kullanılan Teslim Şekilleri

Incoterms kuralları toplam 11 teslim şeklinden oluşur. Bu teslim şekilleri, satıcının sorumluluğunun en az olduğu noktadan en fazla olduğu noktaya doğru sıralanabilir. Bazı teslim şekilleri tüm taşıma türlerinde kullanılabilirken, bazıları yalnızca deniz ve iç su taşımacılığına özgüdür.

Tüm Taşıma Türlerinde Kullanılabilen Teslim Şekilleri

• EXW – Ex Works (İş Yerinde Teslim)
• FCA – Free Carrier (Taşıyıcıya Teslim)
• CPT – Carriage Paid To (Taşıma Ücreti Ödenmiş Teslim)
• CIP – Carriage and Insurance Paid To (Taşıma ve Sigorta Ödenmiş Teslim)
• DAP – Delivered at Place (Belirlenen Yerde Teslim)
• DPU – Delivered at Place Unloaded (Belirlenen Yerde Boşaltılmış Teslim)
• DDP – Delivered Duty Paid (Gümrük Vergileri Ödenmiş Teslim)

Yalnızca Deniz ve İç Su Taşımacılığında Kullanılan Teslim Şekilleri

• FAS – Free Alongside Ship (Gemi Doğrultusunda Teslim)
• FOB – Free On Board (Gemide Teslim)
• CFR – Cost and Freight (Masraf ve Navlun Ödenmiş Teslim)
• CIF – Cost, Insurance and Freight (Masraf, Sigorta ve Navlun Ödenmiş Teslim)

EXW – Ex Works (İş Yerinde Teslim)

EXW teslim şeklinde satıcının sorumluluğu, malları kendi işyerinde veya belirlediği bir yerde alıcının tasarrufuna hazır hale getirmekle sınırlıdır. Bu noktadan itibaren taşıma, sigorta, ihracat ve ithalat işlemleri dâhil olmak üzere tüm masraf ve risk alıcıya aittir. Risk, mallar alıcının emrine bırakıldığı anda alıcıya geçer. Bu teslim şeklinde alıcılar genellikle bir taşıma organizatörü veya freight forwarder ile çalışır.

FCA – Free Carrier (Taşıyıcıya Teslim)

FCA teslim şeklinde satıcı, malları ihracat gümrük işlemlerini tamamladıktan sonra alıcının belirlediği taşıyıcıya, belirlenen yerde teslim eder. Mallar taşıyıcıya teslim edildiği anda risk alıcıya geçer. FCA, farklı taşıma türlerine uygun olması nedeniyle uluslararası ticarette yaygın olarak kullanılır.

FAS – Free Alongside Ship (Gemi Doğrultusunda Teslim)

FAS teslim şeklinde satıcı, malları belirlenen yükleme limanında geminin yanına kadar getirir ve ihracat gümrük işlemlerini tamamlar. Mallar gemi yanına yerleştirildiği anda risk alıcıya geçer.

FOB – Free On Board (Gemide Teslim)

FOB teslim şeklinde satıcı, malları yükleme limanında gemiye yüklemekle sorumludur. Mallar gemiye yüklendiği anda risk alıcıya geçer.

CPT – Carriage Paid To (Taşıma Ücreti Ödenmiş Teslim)

Bu teslim şeklinde satıcı, malların belirlenen varış noktasına kadar olan taşıma masraflarını üstlenir. Ancak risk, mallar ilk taşıyıcıya teslim edildiği anda alıcıya geçer. Sigorta yaptırma yükümlülüğü satıcıya ait değildir.

CIP – Carriage and Insurance Paid To (Taşıma ve Sigorta Ödenmiş Teslim)

CIP teslim şeklinde satıcı, CPT’ye ek olarak mallar için sigorta yaptırmakla yükümlüdür. Sigorta, malların taşıma sürecinde uğrayabileceği hasar ve kayıplara karşı güvence sağlar. Risk, mallar taşıyıcıya teslim edildiğinde alıcıya geçer.

CFR – Cost and Freight (Masraf ve Navlun Ödenmiş Teslim)

CFR teslim şeklinde satıcı, malların gemiye yüklenmesini ve varış limanına kadar olan navlunu öder. Ancak risk, mallar yükleme limanında gemiye yüklendiği anda alıcıya geçer.

CIF – Cost, Insurance and Freight (Masraf, Sigorta ve Navlun Ödenmiş Teslim)

CIF teslim şekli, CFR ile aynı yapıya sahiptir. Buna ek olarak satıcı, mallar için sigorta yaptırmakla yükümlüdür. Risk, mallar gemiye yüklendiği anda alıcıya geçer.

DAP – Delivered at Place (Belirlenen Yerde Teslim)

DAP teslim şeklinde satıcı, malları alıcının ülkesindeki belirlenen teslim noktasına kadar getirir. İhracat gümrüğü satıcıya, ithalat gümrüğü ve vergiler ise alıcıya aittir. Risk, mallar teslim noktasına ulaştığında alıcıya geçer.

DPU – Delivered at Place Unloaded (Belirlenen Yerde Boşaltılmış Teslim)

DPU teslim şeklinde satıcı, malları belirlenen yerde boşaltılmış olarak teslim eder. Boşaltma dâhil tüm sorumluluk satıcıya aittir. Risk, mallar boşaltıldıktan sonra alıcıya geçer.

DDP – Delivered Duty Paid (Gümrük Vergileri Ödenmiş Teslim)

DDP teslim şeklinde satıcı, malları alıcının belirlediği yere kadar getirir ve ihracat ile ithalat gümrük vergileri dâhil tüm masrafları üstlenir. Bu teslim şeklinde satıcının sigorta yaptırma zorunluluğu bulunmamakla birlikte, teslim süreci boyunca sorumluluk satıcıda olduğu için sigorta yapılması uygulamada tercih edilir. DDP, satıcıya en fazla sorumluluk yükleyen teslim şeklidir.

Dış Ticarette Teslim ve Ödeme Şekilleri

Dış ticarette teslim şekilleri, alıcı ve satıcı arasındaki sorumlulukların artıp azalmasına göre farklılık gösterir. Teslim şekilleri ile birlikte ödeme şekilleri de ticari riskin dağılımında belirleyici rol oynar. Peşin ödeme, mal mukabili ödeme, vesaik mukabili ödeme, kabul kredili ödeme ve akreditifli ödeme en yaygın ödeme yöntemleri arasında yer alır.

Taraflar teslim ve ödeme şekilleri üzerinde anlaşmaya vardıktan sonra, ilgili teslim şeklinin gerektirdiği belgeler ve sözleşmeler hazırlanır. Teslim süreci satıcı ile başlar ve alıcı, malları teslim alıp işlemin tamamlandığını onayladığında ticari süreç sona erer.