Hava Kargo Tehlikeli Madde Sınıfları (IATA DGR Rehberi 2026)

Hava kargo taşımacılığı, hız ve güvenlik avantajları sayesinde küresel ticaretin en kritik unsurlarından biridir. Ancak taşınan yüklerin bir kısmı; insan sağlığına, uçuş emniyetine ve çevreye risk oluşturabilecek tehlikeli maddeler (Dangerous Goods - DG) kapsamına girer. Bu nedenle uluslararası havacılık otoriteleri, bu tür yüklerin taşınmasını sıkı kurallarla düzenlemiştir. 

Uluslararası Hava Taşımacılığı Birliği (IATA) tarafından yayımlanan Dangerous Goods Regulations (DGR), bu alandaki en temel referans dokümandır. DGR, Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü’nün (ICAO) teknik talimatlarına dayanarak hazırlanır ve havayolu taşımacılığında tehlikeli maddelerin güvenli şekilde taşınmasını sağlar. 

Tehlikeli Madde Nedir? 

IATA’ya göre tehlikeli maddeler; “sağlık, güvenlik, mülkiyet veya çevre için risk oluşturabilecek madde veya nesneler” olarak tanımlanır. DGR yaklaşımına göre her tehlikeli madde risk türüne göre sınıflandırılır; her sınıf için özel paketleme, etiketleme ve taşıma koşulları uygulanır. Bu sistem, tedarik zinciri boyunca emniyetin standardize edilmesini sağlar.  

Hava Kargo Tehlikeli Madde Sınıfları 

Güncel IATA DGR standartlarına göre tehlikeli maddeler risk türlerine göre 9 ana sınıfa ayrılır: 

1. Sınıf – Patlayıcı Maddeler 

Ani kimyasal reaksiyon sonucu yüksek basınç, ısı ve gaz açığa çıkararak patlama riski oluşturan maddelerdir. Risk seviyeleri nedeniyle bu ürünler genellikle ticari yolcu uçaklarında taşınmaz, yalnızca özel izin ve prosedürlerle hava kargo uçaklarında taşınabilir. 

Örnekler: Dinamit, TNT, havai fişekler, mühimmat ve işaret fişekleri. 

2. Sınıf – Gazlar 

Basınç altında bulunan, sıkıştırılmış, sıvılaştırılmış veya çözünmüş haldeki gazlardır. Sızıntı halinde yangın, zehirlenme, donma veya boğulma riski oluştururlar. 

Örnekler: Propan (yanıcı gaz), Azot veya Argon (yanıcı/zehirli olmayan gaz), Klor (toksik gaz) ve aerosol spreyler. 

3. Sınıf – Yanıcı Sıvılar 

Düşük alevlenme noktasına sahip, kolayca buharlaşarak tutuşabilen sıvılardır. Taşınma esnasında sıcaklık kontrolü ve doğru havalandırma kritik önem taşır. 

Örnekler: Benzin, alkol (etanol), aseton, boyalar ve endüstriyel çözücüler. 

4. Sınıf – Yanıcı Katılar 

Katı halde olup sürtünme, nem veya ısı gibi dış etkenlerle kolayca tutuşabilen ya da suyla temas ettiğinde yanıcı gazlar açığa çıkaran maddelerdir. 

Örnekler: Kibrit, kükürt, magnezyum ve sodyum (su ile reaksiyona giren maddeler). 

5. Sınıf – Oksitleyici Maddeler ve Organik Peroksitler 

Bu maddeler kendileri doğrudan yanıcı olmasalar da oksijen açığa çıkararak bir yangının başlamasına neden olabilir veya mevcut bir yangının şiddetini ciddi ölçüde artırabilirler. 

Örnekler: Hidrojen peroksit, amonyum nitrat bazlı gübreler, havuz kimyasalları ve organik peroksit içeren reçineler. 

6. Sınıf – Zehirli ve Bulaşıcı Maddeler 

İnsan veya hayvan sağlığı üzerinde zararlı, hastalıklara yol açıcı veya ölümcül etkiler oluşturabilecek kimyasal ya da biyolojik maddelerdir. 

Örnekler: Pestisitler (tarım ilaçları), siyanür bileşikleri, tıbbi numuneler ve klinik atıklar. 

7. Sınıf – Radyoaktif Maddeler 

Belirli bir seviyenin üzerinde radyasyon yayan ve özel zırhlama/paketleme gerektiren maddelerdir. 

Örnekler: Tıbbi radyoizotoplar, uranyum ve radyasyon içeren endüstriyel ölçüm cihazlarının bileşenleri. 

8. Sınıf – Aşındırıcı (Korozif) Maddeler 

Temas halinde canlı dokulara (kimyasal yanıklar) zarar veren veya sızıntı durumunda uçağın metal gövdesine ve diğer kargolara yapısal zarar verebilecek kimyasallardır. 

Örnekler: Sülfürik asit, hidroklorik asit, asitli akü sıvıları ve kostik soda. 

9. Sınıf – Diğer Tehlikeli Maddeler 

Yukarıdaki 8 sınıftan herhangi birine tam olarak uymayan ancak hava taşımacılığı sırasında emniyeti tehlikeye atabilecek yapıdaki tüm diğer madde ve nesneleri kapsar. 

Örnekler: Lityum piller, powerbank’ler, kuru buz, manyetik materyaller ve araç hava yastığı modülleri. 

IATA DGR 2026 Rehberine Göre Lityum Pil ve Powerbank Kuralları 

Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü tarafından 2026 yılında yapılan düzenlemelerle birlikte powerbank ve lityum pil taşımacılığına yönelik önemli değişiklikler getirilmiştir. Havayolu operasyonlarında özellikle düşük kaliteli veya standart dışı powerbank’lerin oluşturduğu termal kaçak ve yangın risklerini önlemek adına kurallar sıkılaştırılmıştır. 

Bu değişikliklerin başında, powerbank’lerin artık yedek pillerden ayrı bir kategori olarak değerlendirilmesi gelmektedir. Ayrıca yolcuların ve mürettebatın kişisel kullanım için en fazla iki adet powerbank taşımasına izin verilirken uçuş sırasında powerbank’lerin şarj edilmesi yasaklanmış ve bu cihazlarla başka elektronik cihazların şarj edilmemesi önerilmiştir. 

Kargo olarak taşınan lityum pillerde ise şarj durumu (State of Charge – SoC) limitleri artık yakından takip edilmektedir. Özellikle lityum iyon pillerin yalnız başına taşındığı gönderilerde %30 şarj sınırı uygulanarak termal kaçak riskinin azaltılması hedeflenmektedir.  

Bunun yanı sıra tüm lityum pil gönderileri için BM Testler ve Kriterler El Kitabı kapsamında yer alan UN 38.3 testlerinin başarıyla tamamlandığını gösteren test özetlerinin üretici veya yetkili kuruluşlar tarafından sağlanması da zorunlu hale getirilmiştir. 

Tehlikeli Madde Beyanı’nı (DGD) Kim Düzenler? 

Tehlikeli Madde Beyanı’nın (Shipper’s Declaration for Dangerous Goods - DGD) eksiksiz ve doğru bir şekilde doldurulması tamamen gönderenin (yükün sahibi/ihracatçısı) yasal sorumluluğundadır. Bu beyan kapsamında aşağıdaki bilgilerin hatasız yer alması gerekir: 

• BM Numarası  
• Doğru Taşıma Adı  
• Tehlikeli madde sınıfı veya alt tehlikeleri 
• Paketleme grubu  
• Tehlikeli maddelerin net ve brüt ağırlıkları, paket sayısı ve türü 
• Gönderici ve alıcının tam adresi ile acil durum iletişim bilgileri 

Tehlikeli Madde Beyanı Eksik veya Hatalı Olursa Ne Olur? 

Tehlikeli madde belgelerinde veya etiketlerinde herhangi bir bilginin eksik ya da yanlış olması, tedarik zincirinde ciddi krizlere yol açar. Hatalı beyan durumunda kargo havayolu tarafından anında reddedilebilir, gümrüklerde uzun süreli gecikmeler yaşanabilir ve gönderici firmaya yüksek para cezaları uygulanabilir. 

Maddenin doğru tanımlanamaması durumunda yanlış taşıma ve depolama koşulları oluşarak yangın veya sızıntı gibi güvenlik riskleri ortaya çıkabilir. Ayrıca bu koşullarda oluşacak hasarın sigorta kapsamı dışında kalma riski de bulunmaktadır. 

Hava Kargo Taşımalarında Tehlikeli Maddelerin Yönetiminin Önemi 

Hava kargo taşımacılığında tehlikeli maddelerin uluslararası kurallara uygun ve profesyonelce yönetilmesi: 

• Uçuş emniyetini ve insan hayatını güvenceye alır. 
• Operasyonel riskleri ve operasyon durmalarını minimize eder. 
• Küresel regülasyonlara tam uyum sağlayarak cezai riskleri önler. 
• Tedarik zincirinin kesintisiz ve şeffaf bir şekilde sürdürülebilirliğini garanti altına alır. 

Hava kargo operasyonlarınız için Shipeedy.com’un dijital çözümleri sayesinde hızlıca teklif alabilir, ithalat ve ihracat süreçlerinizi şeffaf şekilde takip edebilir ve lojistik süreçlerinizi çok daha kontrollü bir şekilde yönetebilirsiniz.